Het Lokaal Materialenplan als link tussen het materialen- en klimaatbeleid

Op 26 mei 2023 keurde de Vlaamse Regering het Lokaal Materialenplan 2023-2030 goed. Het omvat het beleidskader rond preventie, selectieve inzameling, recyclage, verbranden, storten, zwerfvuil en sluikstorten voor de meeste afvalstromen van burgers en bedrijven. Het Lokaal Materialenplan is bindend voor lokale besturen en de Vlaamse overheid.

Wat vooraf ging

Het Uitvoeringsplan Huishoudelijk Afval en Gelijkaardig Bedrijfsafval 2016-2022 vormde de afgelopen jaren de rode draad voor het afvalbeleid in Vlaanderen. Het bindende karakter voor de gemeenten zorgde ervoor dat er veel werk moest verzet worden. Samen met IGEAN hebben heel wat gemeenten de stap gezet naar diftar met weging om zo de restafvaldoelstellingen 2022 te behalen. Een flinke stap voorwaarts op het vlak van materialen- en klimaatbeleid.

Midden 2022 gaven we tijdens het adviescomité milieu toelichting aan de schepenen over het ontwerp van het Materialenplan dat het huidige Uitvoeringsplan zou vervangen. Aan de hand van de verschillende adviezen, werd de ontwerpversie nog wat bijgestuurd. We hebben er dan ook nog even op moeten wachten maar op 26 mei 2023 keurde de Vlaamse Regering het Lokaal Materialenplan 2023-2030 goed.

Speerpunten van het Materialenplan:

100 kg restafval per inwoner tegen 2030

De Vlaamse Regering bevestigt in het Lokaal Materialenplan wat het eerder al besliste in het Energie- en Klimaatplan: de gemiddelde hoeveelheid restafval moet verder dalen tot 100 kg per inwoner in 2030. De kustgemeenten en enkele grote en regionale steden krijgen een hogere doelstelling. Om het gemiddelde van 100 kg restafval in Vlaanderen te behalen, moeten de andere gemeenten, ook alle IGEAN-gemeenten, dan ook naar 90 kg per inwoner.

Er wordt de gemeenten aanbevolen om hun tarievenbeleid onder de loep te nemen en gewichtsdiftar te overwegen waar er nu nog gewerkt wordt met volumediftar.

De Vlaamse Regering vraagt bovendien om de inzameling van huisvuil zo veel als mogelijk te beperken tot maximaal één inzameling per twee weken.

Selectieve inzameling van bioafval in containers

Om te vermijden dat er bioafval, inclusief keukenafval en etensresten bij het huisvuil terecht komen, moet iedereen vanaf 1 januari 2024 de mogelijkheid krijgen om bioafval selectief aan te bieden. Bij voorkeur gebeurt de inzameling met individuele containers. Gemeenten die nu nog gft in zakken inzamelen, moeten ten laatste in 2027 overschakelen naar containers.

Vlaamse initiatieven voor minder restafval

Het behalen van de restafvaldoelstellingen was in de vorige uitvoeringsplannen de verantwoordelijk van de gemeenten. Het Lokaal Materialenplan bevat nu ook acties die een grote impact hebben op het restafvalcijfer van elke gemeente, maar waarvoor de verantwoordelijkheid bij de Vlaamse overheid ligt.

Het gaat onder andere over producentenverantwoordelijkheden voor wegwerpluiers en textiel en initiatieven om voedselverlies te vermijden. Deze drie engagementen zouden goed moeten zijn voor een daling van het restafval met 13 kg per inwoner. 

Zwerfvuil aanpakken

De Vlaamse Regering herhaalt de eerder geformuleerde doelstelling van 20% minder zwerfvuil, nu tegen 2030 ten opzichte van 2023.

De lokale besturen zullen, door de omzetting van de Europese SUP-richtlijn, vergoed worden voor de zwerfvuilkosten door de producenten. Zodra ze die vergoeding ontvangen, moeten de gemeenten een aantal minimale inspanningen verrichten. Het gaat daarbij over het aanleveren van data met betrekking tot de hoeveelheid opgeruimd zwerfvuil en de bijhorende kosten, maar ook een aantal minimale beleidsacties zoals het beschikken over een vuilnisbakkenplan, een aanpak voor hotspots van zwerfvuil en sluikstorten en een efficiënt en effectief handhavingsbeleid. Verdere professionalisering van het zwerfvuilbeleid lijkt en dan ook aangewezen.

Het Lokaal Materialenplan bevestigt de eerder genomen politieke beslissing om in de loop van 2025 statiegeld in te voeren op drankverpakkingen, al is het nog niet duidelijk onder welke vorm dat precies zal zijn.

Meer preventie

Een actie die tot meer preventie moet leiden is het gewijzigd beleid inzake reclamestickers. Het ‘stickerprincipe’ voor ongeadresseerde reclame wordt omgedraaid. Er komt alleen nog reclame in brievenbussen met een ja-sticker.

Er wordt de komende jaren ook meer ingezet op preventie door hergebruik bij inboedelservices te stimuleren, een verbod in te voeren op de vernietiging van (her)bruikbare goederen zoals bijvoorbeeld onverkochte kledij en te onderzoeken of er meer gebruiksverboden voor eenmalige producten kunnen opgelegd worden.

IGEAN als partner bij de lokale uitvoering

Zowat twee derde van de IGEAN-gemeenten heeft de afgelopen jaren al sterk ingezet op de vermindering van het huisvuil. Zij zitten alvast op goede koers om ook de strengere doelstellingen tegen 2030 te behalen. IGEAN is graag bereid om ook met de andere gemeenten te bekijken hoe het restafvalcijfer gereduceerd kan worden. 

De overschakeling van composteerbare gft-zakken naar groene containers is voor een aantal gemeenten binnenkort al aan de orde en zal wellicht heel wat inwoners stimuleren om beter te sorteren. En met de nieuwe vergoeding die in aantocht is, kan de strijd tegen zwerfvuil nieuwe impulsen krijgen. Heel wat werk op de plank dus waarbij IGEAN graag de nodige ondersteuning biedt op vraag van de gemeenten.