Nieuw wettelijk kader handhaving vanaf 1 april 2026

IGEAN volgt alles nauwgezet op

Op 29 augustus 2023 werd het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Het Kaderdecreet bundelt en harmoniseert de Vlaamse handhavingsregels.

Vanaf 1 april 2026 treedt het implementatiedecreet (B.S. 17 juni 2024) in werking. Met dit decreet werd beslist om het KVH ook van toepassing te maken op de handhaving van omgevingsrecht van zowel het decreet over het Algemeen Bestuurlijk Milieubeleid (DABM) als de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO).

Wat betekent dit voor uw bestuur?

Voor de lokale besturen die bij IGEAN zijn aangesloten voor milieu en ruimtelijke ordening, verandert er in de praktijk niets aan de ondersteuning die u vandaag ontvangt.

IGEAN volgt alle decretale wijzigingen nauwgezet op, analyseert tijdig de impact en past waar nodig de procedures en werkwijzen aan. Wij zorgen ervoor dat uw bestuur optimaal ondersteund wordt en volledig in lijn blijft met de nieuwe regelgeving.

Graag zetten we een aantal belangrijke veranderingen/naamsveranderingen op een rij.

1. Toezichthouders: één functie voor milieu én ruimte

De vroegere titels milieutoezichthouder en verbalisant ruimtelijke ordening verdwijnen en worden vervangen door de nieuwe term: ‘toezichthouder bevoegd voor omgevingshandhaving’.
Deze toezichthouder is in principe bevoegd voor de volledige milieuregelgeving én de VCRO maar dit kan in het kader van een nieuwe aanstelling verder gespecifieerd worden.

De huidige intergemeentelijke milieutoezichthouders en intergemeentelijke verbalisanten behouden van rechtswege hun huidige bevoegdheden gedurende een periode van 5 jaar. In die periode kunnen zij bijkomende opleidingen vormen om ook op de andere beleidsdomeinen te handhaven.

De toezichthouder kan nu ook opsporingsopdrachten krijgen van het parket en/of de beboetingsinstantie. De huidige milieutoezichthouder heeft nu geen opsporingsbevoegdheid, en voert enkel toezichtstaken uit.
* Toezicht = controleren en bevorderen van de naleving van normen
* Opsporing= het verzamelen van bewijs over een misdrijf of inbreuk in functie van sanctionering (wie, wat, wanneer, hoe)

Belangrijk blijft dat de toezichthouder neutraal & onafhankelijk is.

2. Nieuwe of gewijzigde instrumenten

Het Kaderdecreet actualiseert een aantal bestaande instrumenten en introduceert nieuwe (zie vet). Hieronder de belangrijkste wijzigingen:

Oude term	Nieuwe term in KVH	Betekenis/toelichting
Raadgeving	Raadgeving	Preventief instrument om dreigende overtredingen te vermijden.
Aanmaning (zonder PV)	Waarschuwing	Verzoek van de toezichthouder om spontaan schending te beëindigen Deze dient niet opgenomen te worden in het vergunningenregister.
	Aanmaning (= nieuw instrument)	Aanmaning om te herstellen opgemaakt door de herstelinstantie en dient opgenomen te worden in het maatregelenregister.
	Attest van uitvoering	Bewijs van herstel en hersteldatum opgemaakt na voldoen aan meldingsplicht voor de uitvoering van de aanmaning
Verslag van vaststelling	Verslag van vaststelling	Vaststelling van een inbreuk welke wordt bezorgd aan de beboetingsinstantie voor exclusieve beboeting.
PV	PV	Vaststelling van een misdrijf dat wordt bezorgd aan het parket voor strafrechtelijke sanctionering.
	Stakingsbevel bij verhinderen toezicht	Nieuw instrument om activiteiten tijdelijk te stoppen wanneer toezicht verhinderd wordt.
Bestuurlijke maatregel	Bestuurlijke herstelmaatregel	Het besluit van de herstelinstantie, waarin wordt beslist over het opleggen van publieke herstelmaatregelen
Stakingsbevel (VCRO) Veiligheidsmaatregel (milieu)	Beveiligingsbeslissing	Het besluit van de toezichthouder of de herstelinstantie waarin wordt beslist over het opleggen van beveiligingsmaatregelen; zijnde de inperkende maatregelen of maatregelen die moeten voorkomen dat misdrijven, inbreuken of normschendingen worden gepleegd met het oog op (vermeerdering) van schade kan gekoppeld worden aan een dwangsom.
Intergemeentelijk stedenbouwkundig inspecteur (VCRO) en milieutoezichthouder (milieu)	Herstelinstantie	Bevoegdheid blijft hetzelfde
	Handhavingsverzoek (VCRO)

3. Toebedeling van handhavingsopbrengsten

Lokale besturen mogen de opbrengsten uit handhaving (milieu & RO) die ze zelf innen, volledig behouden. Het gaat bijvoorbeeld om inkomsten uit herstelmaatregelen, zoals meerwaarden. De dwangsommen waren al opbrengsten die aan de gemeenten toekwamen. Dit geldt voor alle lopende dossiers waarin vanaf 27 juni 2024 gelden worden geïnd.

Het opleggen en innen van bestuurlijke geldboeten blijft een gewestelijke opdracht, terwijl deze opbrengsten ook voor een deel terug te voeren zijn op vaststellingen en dus inspanningen van lokale toezichthouders. Er werd dan ook een nieuwe verdelingsregeling uitgewerkt. Deze regeling is in werking getreden op 29 juli 2025.

Hoe verloopt de herverdeling?
In een eerste fase zal de herverdeling gebeuren door het verdelen van 25% van het totaal geïnde bedrag in het voorgaande werkjaar, pro-rata het aantal opgestelde processen-verbaal en verslagen van vaststelling door de lokale handhavingsactoren.
De 1ste uitbetaling - berekend over 2025 - wordt voorzien in de tweede helft van 2026. Deze opbrengsten moeten opnieuw worden aangewend voor de financiering van handhavingsopdrachten of voor acties ter ondersteuning van het algemeen belang dat door de geschonden regelgeving wordt beschermd. De Vlaamse Regering kan nadere regels bepalen tot de bestemming van de opbrengsten maar dat is nog niet gebeurd.

Automatische uitbetaling
De terugbetalingen worden automatisch door Vlaanderen uitgevoerd. Om dit administratief mogelijk te maken, stuurt Vlaanderen een schrijven naar de algemeen directeur, financieel directeur of burgemeester met de nodige praktische informatie.
Dit bericht zou u als lokaal bestuur intussen moeten hebben ontvangen, of het wordt heel binnenkort bezorgd.

4. In de praktijk: verdere concretisering volgt

De concrete toepassing van het Kaderdecreet Vlaamse Handhaving zal zich de komende maanden en jaren verder uitklaren binnen het werkveld.
IGEAN volgt deze evoluties van nabij op. Wij analyseren de impact op de lokale werking, stemmen onze procedures hierop af en vertalen nieuwe inzichten tijdig naar duidelijke en werkbare richtlijnen voor uw bestuur.